Lạc vào chốn hoang vu, đá vàng bỏ hoang

Hành trình 10 ngày rong ruổi qua hơn 3.200 km trên các xa lộ ven theo biên giới 6 tiểu bang Nevada, Arizona, Idaho, Utah, Montana và Wyoming cùng đoàn khách của công ty Du lịch Hoàn Mỹ hồi trung tuần tháng 8 qua đã là chuyến lăn bánh ngoạn mục, thú vị nhớ đời của chúng tôi. Vì nào có dễ trong cùng một chuyến đi mà được diện kiến được đến hơn chục kỳ tác của Mẹ Thiên nhiên  vĩ đại sau khi đã “ngắm” những cảnh quan hùng vĩ này trong rất nhiều phim cao bồi, phim du hành đường xa (road movie) của Hollywood!

CÔNG VIÊN QUỐC GIA ĐẦU TIÊN, YELLOWSTONE - VÙNG ĐÁ VÀNG

Vượt chặng đường xa, từ bang Idaho băng qua biên giới, chúng tôi tiến vào công viên quốc gia Yellowstone qua cổng phía Tây, phần đất thuộc bang Montana. Yellowstone là một cột mốc lớn trong lịch sử cuộc “Tây tiến” của người Mỹ từ bờ Đông tràn sang. Trong vô số những người tiên phong đi khai hoang, lập nghiệp ở miền Tây có một họa sĩ tên là Thomas Moran. Trước khi nghệ sĩ này tiến về miền Far West (Viễn Tây), trong tâm trí của người Mỹ sinh sống ở các Bang miền Đông, vùng đất này quen gọi là Yellowstone mà vùng đất “khỉ ho cò gáy”, “rừng thiêng nước độc” nếu nói theo kiểu người Việt chúng ta và rất hiểm trở với rất nhiều cột nước nóng từ lòng đất phun vọt lên trời.

Năm 1871, họa sĩ Thomas Moran và nhiếp ảnh gia William Henry Jackson hòa nhập vào đoàn thám hiểm do chính phủ liên bang Mỹ thành lập và giao nhiệm vụ nghiên cứu thật kỹ vùng Yellowstone. Trong suốt hai tuần lễ, Moran đã dùng viết chì phác họa lại trên các trang giấy trắng những cảnh quan hùng vĩ, tuyệt đẹp của Yellowstone. Chương trình thám hiểm kết thúc, trong hành trang trở về thủ đô Washington của Moran là những trang vẽ tuyệt đẹp còn trong vali của Jackson là những bức ảnh làm bằng chứng “thực” cho chính những bức tranh của Moran. Mùa thu 1871, những vật chứng ấy được trình ra trước mắt các nhà làm luật của quốc hội Mỹ. Và không lâu sau đó, vào tháng 3/1872 các dân biểu, nghị sĩ đã biểu quyết chính thức nâng toàn khu vực rộng lớn Yellowstone trở thành công viên quốc gia. Đó chính là công viên quốc gia đầu tiên của cả thế giới.

Antelope Canyon (ảnh Minh Hòa)

Tháng 4/1871, họa sĩ Moran đã chuyển một số phác họa của ông thành những bức tranh mùa lớn, mà bức thu hút nhiều sự chú ý nhất, được khen nhất và cũng giải thích rõ nhất vì sao Yellowstone đúng là “Vùng đá vàng”. Ngày nay, quang cảnh ấy vẫn mỗi năm thu hút hàng mấy triệu du khách, và mới hồi trung tuần tháng 8/2019 qua là tôi cùng đoàn khách du lịch đi cùng Du lịch Hoàn Mỹ. Tên của cảnh đẹp ấy là The Grand Canyon of Yellowstone (Đại vực của Vùng đá vàng). Họa sĩ Moran sau đó còn vẽ lại nhiều cảnh quan tuyệt đẹp khác của hồ lớn Lake Superior, Grand Canyon, dãy núi Rockies... nhưng ông vẫn được nhiều người biết đến như là người đầu tiên đã vẽ tranh Yellowstone. Và rồi ông đã quen ký ba chữ TYM vào các tác phẩm của mình, viết tắt của Thomas “Yellowstone” Moran. Như Moran, Jackson và các nhà lập pháp Mỹ năm xưa, nay đoàn lũ du khách quốc tế cũng ngỡ ngàng trước tầm mức vĩ đại, hoành tráng của đại vực vùng đá vàng này. Màu vàng của những vách đá trải dài, màu nước trắng xóa tuồn chảy từ thác nước trên cao, điểm tô vài cụm cây xanh tạo nên một bức tranh tuyệt mỹ khiến ai ai cũng phải thán phục bàn tay của tạo hóa! Nhưng Yellowstone còn một hấp lực khác là Old Faithful và chúng tôi đã được Ông già chính xác, Ông già đúng giờ (xin gọi Old Faithful như thế) đón tiếp thật nồng hậu bằng màn phun nước nóng từ lòng đất lên cao tít. Cứ sau 90 phút suối nước nóng này (geyser) lại phun, mỗi lần kéo dài gần 5 phút. Sự chính xác này đã khiến nó được đoàn những khoa học gia đặt tên như thế từ năm 1870, tức hai năm trước khi Yellowstone được công nhận là công viên quốc gia. 

Trong Yellowstone có hơn 500 geyser nhưng chỉ Old Faithful là phun đều và phun cao nhất, nên chiều ngày 18/8/2019, sau khi chứng kiến sự chính xác cố cựu của nó, chai champagne Charles Heidsieck Brut Reserve đã được khui sau hành trình dài từ shop Winecellar.vn, Sài Gòn đến công viên quốc gia Yellowstone. Mừng lần đầu đến công viên quốc gia đầu tiên của thế giới, mừng Du lịch Hoàn Mỹ tổ chức cho đoàn khách Việt đầu tiên đến nơi này. Và mừng chính mình lần đầu thưởng thức champagne trong rừng tự nhiên của Mỹ!


“CÁI HỐ” CUỐN HÚT

Ra khỏi công viên quốc gia Grand Teton, một kỳ quan thiên nhiên nối liền với công viên quốc gia Yellowstone, chúng tôi lăn bánh suốt một chặng đường dài đến cuối chiều thì mới đến nơi. Một thoáng nhìn quanh, mọi sự mệt mỏi vụt tan ngay vì Jackson Hole quá hấp dẫn, tất cả các cửa hàng, nhà hàng, khách sạn đều làm toàn bằng gỗ theo kiểu không gian sống của dân cao bồi, dân khẩn hoang Viễn Tây năm xưa. Từng bạn đồng hành nối tiếp nhau chụp ảnh kỷ niệm dưới một trong số 4 cổng chào của công viên Jackson. Đó không phải loại cổng chào bình thường mà là một tuyệt phẩm nghệ thuật tạo nên từ sự gắn kết hàng mấy trăm cặp sừng hươu nai, loại thân to, sừng cong dài mà người Mỹ gọi là “elk”. Sở dĩ có dư thừa sừng như vậy là bởi vì toàn khu vực quanh thị trấn là lãnh địa tránh đông của các đàn elk đông hàng chục ngàn con. Ngày xưa chúng bị thổ dân da đỏ và cao bồi da trắng săn bắn, ngày nay chúng được con người bảo vệ, bất khả xâm phạm.

Horseshoe Bend (ảnh Minh Hòa)

Sau đó mọi người lại ùn ùn băng qua đường để lại một vòng nối gót nhau làm người mẫu bên cạnh hàng tượng đồng mô tả những nhân vật lịch sử như hai tổng thống Abraham Lincoln, George Washington, nhà văn Mark Twain, nhà lập quốc Benjamin Franklin và khoa học gia Albert Einstein. Phía sau những bức tượng đồng đen này là các cửa hàng mỹ nghệ, nhìn sơ qua đủ biết đó là những vật phẩm cực kỳ đẹp, chất lượng hoàn hảo và giá cũng thuộc loại cao ngất. Đa số tượng là hình ảnh biểu trưng của thời chinh phục miền Viễn Tây như cao bồi, chiến sĩ da đỏ cưỡi ngựa không yên, tù trưởng thổ dân da đỏ, bò rừng bison, đại bàng hói đầu (bison và bald eagle là hai linh thú biểu tượng của Hoa Kỳ) và hươu elk.

Đọc báo thì biết thêm thông tin thú vị, rằng Jackson Hole ngày nay là điểm  đến mua hoặc xây nhà nghỉ dưỡng mùa đông, biệt thự giải trí mùa hè, trang trại thân thiện với thiên nhiên của rất nhiều ngôi sao điện ảnh và ca nhạc, truyền hình, thời trang, thể thao nhà nghề Mỹ, trong đó có cả Harrison Ford, tài tử lừng danh với vai chàng Indiana Jones và nữ diễn viên từng đoạt tượng vàng Oscar Sandra Bullock. Bạn biết không, nhờ là điểm đến bệ phóng cho các tour du lịch các công viên quốc gia Yellowstone và Grand Teton mà thị trấn với tổng dân cư chỉ hơn 10.000 người này giàu cỡ nào không? Số 1% người siêu giàu có thu nhập bình quân hàng năm là trên 1,6 triệu USD (hơn 37 tỷ đồng), còn 99% người dân còn lại cũng có thu nhập xoàng xoàng 122.447  USD (2,85 tỷ đồng). Jackson Hole đã không còn là một “Cái lỗ” (hoặc Cái  hố) tầm thường mà là một trong những thị trấn du lịch sung túc nhất Mỹ quốc, khác hẳn buổi ban đầu.

Lâu lắm rồi, sau những tháng ngày lưu lạc trong rặng núi cao, đoàn thợ săn thú lấy da làm hàng hóa trao đổi, kiếm sống lần mò xuống núi và ngỡ ngàng thấy hiện ra trước mắt một thung lũng xanh rì. Với núi cao bao bọc chung quanh, thung lũng ấy trông đích thị như một cái lỗ. Thấy sao nói vậy, họ gọi nó là “The Hole”. Theo dòng thời gian, “Cái hố” dần trở thành điểm dừng chân của người di dân, thợ săn, thợ bẫy thú (trapper), cao bồi và của cả những tay giang hồ 

sống ngoài vòng pháp luật (outlaws), những sát thủ bắn nhanh như tia chớp (gunslinger)... Nhà cửa mọc lên, dân số gia tăng, ai ai cũng cần liên lạc thư tín với người thân còn lại ở các bang miền Trung và miền Đông nhưng “Cái hố” chẳng có đến một phòng nhỏ làm trạm bưu điện.

Năm 1893, bà Margaret Simpson chuyên nhận hộ thư từ của người này người nọ đã chính thức đặt tên cho thị trấn là Jackson Hole, theo tên của ông David Edward “Davy” Jackson, một thợ đặt bẫy hải ly từng tiên phong đến đây hồi cuối những năm 1820. Và qua thời hiện đại, Jackson Hole đã từng được chọn làm bối cảnh thu hình cho khá nhiều phim cao bồi nên đã có những siêu sao đến đây sống và làm việc, từ John Wayne, Kirk Douglas, Charlton Heston đến Clint Eastwood và Dolph Lundgren. Gần đây hơn thì có Kevin Costner (khi thực hiện phim đoạt giải Oscar Dance with wolves, năm 1990); Leonardo di Caprio, Jamie Foxx và Christopher Waltz (khi quay hình phim Django unchained, năm 2012). Thời gian thăm Jackson Hole không nhiều nhưng tôi còn có một khám phá bất ngờ. Đó là một cửa hàng chụp ảnh giả trang cao bồi, thổ dân da đỏ mang tên Roy Bean, một nhân vật có thật thời Viễn Tây đã từng là đề tài chính của một album truyện tranh về chàng cao bồi bắn nhanh hơn chính cái bóng của mình: Lucky Luke.

KỲ TÁC THIÊN NHIÊN, HẺM NÚI LINH DƯƠNG

Đất nước rộng lớn ở mọi chiều kích nên Mỹ có nhiều “kỳ tác thiên nhiên” lâu nay khiến giới lãng du thế giới ước ao có vài lần đến tham quan trước khi nhắm mắt rời khỏi cõi trần. Có nhiều khả năng bạn chu du qua những kỳ tác tự nhiên ấy, chẳng hạn như Grand Canyon, Yosemite, Death Valley, Rocky Mountain, Niagara Falls... Đủ chưa? Thưa còn  thiếu Antelope Canyon, một địa điểm du ngoạn mới được Du lịch Hoàn Mỹ giới thiệu từ đầu năm 2019.

Nhìn từ ngoài vào, thung lũng nhỏ hẹp chiều ngang này trông đích thị là một cái khe, nhưng là một cái khe rất nổi tiếng với hình ảnh đã được lan truyền khắp thế giới từ rất lâu rồi. Cái khe này nằm lọt thỏm ở phía đông thị trấn Page, bang Arizona. Và thực ra có thể mô tả nói là một cái khe lớn hình thành hai phần rõ nét. Phần thượng gọi là Upper Antelope Canyon và phần hạ là Lower Antelope Canyon. Phần thượng còn được dân địa phương gọi vui là “The Crack” (vết nứt), phần hạ có tên ngộ nghĩnh hơn, “The Corkscrew” (miếng kim loại xoắn vẫn dùng như đồ khui chai vang). Hàng ngàn năm hứng chịu gió mưa, vùng đất đã biến dạng thành một cái khe ngoằn ngoèo với muôn vàn dạng màu sắc bắt mắt tỏa sáng long lanh dưới ánh nắng mặt trời. Hai cái khe được ngăn cách bởi một con suối có tên là Antelope Creek nhưng lắm khi khô cạn, chẳng có giọt nước nào chảy ngang qua.

Người sành điệu lữ hành sẽ nhắc bạn rằng để có những bức ảnh chụp đẹp nhất, độc đáo nhất về những “tòa tháp” đá cát màu đỏ, màu vàng này, bạn nên có mặt tại phần thượng Upper Antelope Canyon vào đúng lúc đồng hồ chỉ 12 giờ trưa. Và không ai sành đường đi nước bước ở đây bằng những hướng dẫn viên là người thuộc bộ lạc Navajo sinh sống tại đây từ xưa đến nay. Vì nói đúng theo lịch sử địa lý Mỹ thì Antelope Canyon chính là vùng đất của người Navajo. Thực ra đây cũng là một kỳ tích thiên nhiên mà việc tìm đến chiêm ngắm không có quá nhiều thử thách đối với thể lực của du khách, chỉ cần có một đôi giày chắc chắn, nhẹ, đế có độ bám tốt rồi rảo bước khéo léo, tuân theo đúng các chỉ dẫn của người dẫn đường Navajo là sau một buổi đã được mãn nguyện. Dĩ nhiên không thể quên bình nước và chút ít bánh trái lót lòng khi cần. Còn nếu bạn là lữ khách thích một mình khám phá, một mình chiêm niệm thì nên thăm phần thượng của khe núi Linh dương lúc bình mình, khi đoàn lũ du khách chưa ồ ạt kéo đến.

Thăm qua Antelope Canyon, bạn có đủ điều kiện khoe rằng mình đã đến, đã ngắm và đã chụp ảnh lưu niệm ở một trong những địa điểm được chụp ảnh nhiều nhất thế giới. Suýt quên, nếu bạn là một nhiếp ảnh gia thì có thể ảnh của bạn sẽ rất đẹp và có thể sinh lợi đấy. Nghe đâu đã có một anh tên Peter Lik bán được tấm ảnh chụp Antelope Canyon với giá 6,5 triệu USD. Một bức ảnh đắt nhất lịch sử. Nhưng trước khi có cơ máy kiếm được tiền thì bạn hãy sẵn lòng chi ra trước, xếp hàng mua vé để được chụp ảnh cảnh quan thiên nhiên này. 15 giây thôi. Bấm máy chậm là phải nhường chỗ người khác ngay.

BỮA TRƯA HOÀI CẢM CAO BỒI JOHN WAYNE

Chiếc xe ca to, dài dừng lại giữa vùng núi đá đỏ, hoang vu nằm ở rìa biên giới hai bang Arizona và Utah. 35 khách của công ty Du lịch Hoàn Mỹ lục tục đổ xuống, nhìn quanh, ngỡ ngàng. “Chúng ta dùng bữa trưa ở nhà hàng này!”,  bạn Trực, hướng dẫn viên đưa tay chỉ lên một cụm nhà toàn bằng gỗ, sơn nâu đỏ phù hợp với cảnh quan thiên nhiên, nằm trên đỉnh một tảng đá lớn. Đó là Goulding’s Trading Post (bót giao dịch hàng hóa của Goulding), điểm dừng chân dưỡng sức trong không gian hùng vĩ Monument Valley.

Leo lên một cái thang sắt, bước qua vài chứng tích của thời cao bồi xưa, dưới một cột cờ phấp phới lá quốc kỳ Mỹ, chúng tôi chờ được xếp chỗ ngồi xong thì lại chờ tiếp các món ăn vì không gian nhà hàng không lớn lắm mà lại có rất nhiều khách. Khách đông là điều dễ hiểu vì Goulding’s Trading Post đã thuộc vào lịch sử cao bồi miền Viễn Tây Hoa Kỳ. Được xây dựng năm 1920 bởi hai ông Harry Goulding và Leone Goulding, bót giao thương kiêm tửu quán này nằm ngay trong khu núi đá đỏ nổi tiếng Monument Valley (Thung lũng tượng đài). Thời kinh tế Mỹ bị khủng hoảng thập niên 1930, họ đã có sáng kiến thu hút các nhà sản xuất phim cao bồi đến đây thu hình. Như vậy thổ dân Navajo (phát âm là “na-va- hô) trong vùng mới có việc làm, có thu nhập và có thể tiếp tục lưu truyền lịch sử, văn hóa Navajo. Ông Harry đã tìm gặp và thuyết phục được John Ford, đạo diễn của nhiều phim cao bồi Viễn Tây. Năm 1939, phim Stagecoach (Xe ngựa chở khách) đã được ghi hình trong lãnh địa Monument Valley này. Đây chính là phim bệ phóng cho tài tử trẻ John Wayne lên hàng sao tỏa sáng.

Quả thật, John Wayne và John Ford sẽ còn trở lại nơi đây thực hiện nhiều phim cao bồi và thổ dân da đỏ khác, nổi nhất có bộ ba phim về viên đại úy kỵ binh Hoa Kỳ Nathan Cutting Brittles trong She wore a yellow ribbon (Cô ấy đeo nơ vàng, năm 1949); viên đại úy Kirby York trong Fort Apache (Đồn Apache, năm 1948) và trung tá Kirby York trong Rio Grande (Dòng sông lớn, năm 1950). John Wayne có cabin nhỏ để ngủ nghỉ trong Goulding’s Trading Post khi thu hình phim She wore a yellow ribbon và chúng tôi đã thử sống trong không gian nhỏ nhoi mà đậm chất lịch sử ấy! Thật đã khi nhớ rằng John Wayne đã đóng trong hơn 140 phim, đa số là phim cao bồi. Nổi nhất có các phim Red River (năm 1948), The Searchers (Những kẻ săn lùng, năm 1956), The Man Who Shot Liberty Valance (Kẻ đã bắn hạ Liberty Valance, năm 1962), True Grit  (Lì lợm từ tâm, năm 1969), The Shootist (Tay súng thiện xạ, năm 1976, cũng là vai diễn cuối cùng của John Wayne).

Men&life